Onderschat het babybrein niet

Hoe leert, denkt en voelt een baby? Komende zondag in Lux geven breinonderzoekers van de Radboud Universiteit een kijkje in de hersenen van baby’s tijdens de researchersmiddag Het Babybrein.  

Poster Lux babybreinWetenschappers begonnen pas laat met het onderzoeken van het gedrag van baby’s. De eerste studie dateert uit 1882. Heel lang dachten artsen bijvoorbeeld dat baby’s niet bewust pijn voelen. Uit hersenonderzoek bleek later dat ze wel degelijk pijn voelen, al duurt het wat langer voor een pijnprikkel de hersenen bereikt.

Inventief
Onderzoek doen met baby’s vergt inventiviteit. Je kunt baby’s niets vragen en geen al te ingewikkelde taakjes geven. Babyonderzoekers verzinnen vaak trucjes om de aandacht van de baby te trekken en er zo achter te komen wat zich afspeelt in het babybrein. ‘Door te kijken hoe wij dat doen, kun je als ouder ook een bepaalde sensitiviteit ontwikkelen voor wat er in je baby omgaat’, zegt directeur van het Baby Research Center (BRC) Sabine Hunnius.
Een kind van negen maanden dat met zijn vinger wijst, kan zo ontdekken dat hij daarmee zijn moeders aandacht op iets kan vestigen. ‘Dat is eigenlijk een heel belangrijk moment voor een baby, maar daar ben je je als ouder niet zo snel van bewust. ‘

Crashcourses
De researchersmiddag is bedoeld voor mensen die geïnteresseerd zijn in breinonderzoek en voor ouders die meer willen weten over de ontwikkeling van baby’s. De middag begint met een lezing van wetenschapsjournalist Mark Mieras. Verschillende hersenonderzoekers vertellen daarna in crashcourses over belangrijk hersenonderzoek bij de allerkleinsten. Bijvoorbeeld over het temperament van baby’s en wat dat zegt over hun karakter op latere leeftijd. ‘Baby’s vertonen al heel vroeg bepaalde kenmerken. Die vallen de ouders meestal pas op als het tweede kind heel anders blijkt te zijn, maar ze zijn er natuurlijk al eerder.’

De researchersmiddag wordt gehouden in Lux op zondag 2 oktober 14.00-17.00 uur. Entree 5 euro (kinderen gratis). Voor de allerkleinsten is er een kleurtafel, een ballenbak en een springkussen. /Martine Zuidweg

Baby die bij ouders slaapt, baddert rustiger

Baby’s die bij hun ouders in de kamer slapen, hebben een lager stressniveau bij het in bad gaan dan kinderen die apart slapen. Dit concludeert Carolina de Weerth, onderzoekster ontwikkelingspsychologie aan de Radboud Universiteit. Ze publiceert er over in het tijdschrift Psychoneuroendocrinology (vrijdag 30 september online). 

20110929 huilende baby in badDe Weerth mat de stress bij de baby’s aan de hand van het cortisolniveau in het speeksel. Het hormoon cortisol komt vrij bij stress. Uit de metingen bleek dat baby’s die niet bij hun ouders slapen gemiddeld een bijna veertig procent hoger stressniveau hadden bij het in bad gaan dan baby’s die op de kamer van hun ouders slapen.

Externe stressregulator
Een mogelijke verklaring is dat de ouders als ‘externe stressregulator’ voor het kind werken. Slaapt een baby bij zijn ouders, dan zijn die snel beschikbaar om onrust en ongemak weg te nemen en zo stress al bij de eerste kik te verminderen. Baby’s die in een aparte kamer slapen, worden pas gehoord als ze een keel opzetten; hun stress wordt pas in een later stadium getemperd. Volgens de onderzoekster werkt dit mogelijk door bij activiteiten overdag, zoals in bad gaan.

Voor het eerst bij mensen
De Weerth baseert zich op gegevens van 163 moeders en hun kinderen. Rond de veertig procent van de baby’s deelde vrijwel altijd de ouderslaapkamer, ongeveer een kwart sliep vrijwel altijd in een andere kamer. De rest van de kinderen sliepen soms apart, soms bij de ouders. Het is voor het eerst dat er onderzoek is gedaan in de eerste twee maanden na de geboorte naar het verband tussen de slaapplek en het stresshormoonniveau bij baby’s. 

Stress moet
De onderzoekster benadrukt dat baby’s wel met stress om moeten leren gaan en dat schommelingen in het cortisolniveau erbij horen. ‘Het wordt pas problematisch als baby’s chronische stress ervaren en daar ook langzaam van herstellen. Dat is nadelig voor hun gezondheid, en ook voor de aanpassing van hun stresssysteem.’ De Weerth onderzoekt de komende jaren wat op de langere termijn het effect is van afgezonderd slapen (of juist niet) op het stresssysteem van kinderen. /Anja van Kessel

Ambassadeurs bezoeken campus

Ze kwamen onder politie-escorte in twee donkerblauwe bussen. Zo’n vijftig ambassadeurs maken vandaag kennis met de stad Nijmegen. In de aula aan de Comeniuslaan werden ze vanochtend toegesproken door burgermeester Thom de Graaf en collegevoorzitter Roelof de Wijkerslooth. 20110929ambassadeurs uitje-4178

Het bezoek maakt deel uit van een kennismakingsronde die de ambassadeurs bij verschillende Nederlandse steden moet brengen. Na het welkomstwoord in de aula verspreidden de ambassadeurs zich over de campus voor verschillende workshops. Ze lunchten daarna op het Valkhof.

Waalsprong
Tijdens een rondwandeling door de stad vanmiddag vertellen Nijmeegse gemeenteambtenaren de ambassadeurs over de projecten rondom de Waalsprong, zoals de bouw van de tweede stadsbrug en de dijkverlegging. Vanavond zetten de donkerblauwe bussen weer koers naar de Randstad. /Martine Zuidweg

Studenten vinden Radboud Universiteit weer de beste

Volgens de studenten is de Radboud Universiteit Nijmegen samen met de Rijksuniversiteit Groningen de beste universiteit van Nederland. Zestien opleidingen van de Radboud Universiteit scoorden het hoogst in het zojuist verschenen onderzoek van het weekblad Elsevier naar de beste studies. Ook vorig jaar beoordeelden de studenten de Radboud Universiteit als beste.

Ruim 60.000 Nederlandse studenten beoordeelden hun eigen universiteit. Ze beoordeelden hun opleiding op de kwaliteit van het onderwijs en de docenten, de aanwezige faciliteiten, de inrichting van de opleiding, de toetsing en de interne communicatie en organisatie.  Elsevier vergeleek de uitslagen met elkaar en maakte vervolgens een ranking.

16 opleidingen als beste beoordeeld
De opleidingen van de Radboud Universiteit die als beste werden beoordeeld zijn:
Bedrijfskunde, Internationaal en Europees Recht, Rechtsgeleerdheid, Tandheelkunde, Pedagogische Wetenschappen, Politicologie, Psychologie, Sociologie, Natuur- en Sterrenkunde, Scheikunde, Wiskunde, Algemene Cultuurwetenschappen, Communicatie- en Informatie wetenschappen, Geschiedenis, Kunstgeschiedenis, Taal- en Cultuurstudies.
Het is opvallend dat de best beoordeelde opleidingen verdeeld zijn over alle wetenschapsgebieden van de universiteit; dit is veelzeggend voor de breedte van de kwaliteit van de Nijmeegse opleidingen.

Taalwetenschap en Scheikunde best beoordeeld door hoogleraren
Volgens het oordeel van de hoogleraren is de Universiteit van Utrecht de beste universiteit. Van de Radboud Universiteit beoordeelden zij de opleidingen Taalwetenschap en Scheikunde als beste.

 

Ongelijk verdeeld: tweelingen in ontwikkelingslanden

Voor hun onderzoek naar ongelijkheid tussen meisjes en jongens in ontwikkelingslanden, brachten Jeroen Smits (Radboud Universiteit) en Christiaan Monden (University of Oxford) het voorkomen van tweelingen in kaart. Nieuwe informatie, die verkeerde aannames weerlegt en die nu is gepubliceerd in PLoS One.

20110929 african twin1Tweelingen zijn interessant voor wetenschappers omdat ze tegelijkertijd geboren worden, in dezelfde omstandigheden opgroeien en zich tóch vaak anders ontwikkelen. Voor onderzoek naar ongelijkheid tussen meisjes en jongens in ontwikkelingslanden, waar de Nijmeegse socioloog/econoom Jeroen Smits zich mee bezighoudt, zijn de levenslopen van tweelingen dan ook heel interessant. Zodoende stelde hij samen met socioloog Christiaan Monden een tweelingdatabase samen voor 76 ontwikkelingslanden. Want die ontbrak nog.

Veel tweelingen in Afrika, weinig in Azië
Uit de database blijkt dat in de onderzochte landen gemiddeld 13,6 tweelingen geboren worden per 1000 geboortes. In Centraal Afrika ligt dat getal hoger: meer dan 18 per 1000. In Azië en Latijns Amerika is het aantal tweelingen juist erg laag: vaak minder dan 8 per 1000 en bijna altijd minder dan 10 per 1000. Uitzondering vormen de Caribische eilanden, met name Haïti (14 per 1000) waar veel Afrikanen wonen.104 smitsmondentwins8aug2011kleur

Aannames weerlegd
Opvallend is dat de tweelingdatabase informatie bevat die bepaalde aannames weerlegt. Zo werd in de vakliteratuur vaak gesteld dat het aantal tweelingen in India vergelijkbaar zou zijn met Europese landen. (Vóór de introductie van vruchtbaarheids- behandelingen: 9 tot 16 tweelingen per 1000 geboorten.) In werkelijkheid worden in India net zo weinig tweelingen geboren als in de rest van Azië. Ook de mythe dat in Nigeria meer tweelingen worden geboren dan waar ook ter wereld, wordt weersproken. In verschillende landen in Centraal Afrika ligt het tweelinggemiddelde hoger; ‘topscorer’ is Benin met 27,9 tweelingen op 1000 geboortes.

Mogelijke verklaring
Een verklaring voor de grote verschillen in tweelinggeboortes bieden de onderzoekers niet, daar ging het hen niet om. Waarschijnlijk speelt een erfelijke component een rol, net als verschillen in de leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen en het aantal kinderen dat ze krijgen. Oudere vrouwen krijgen meer tweelingen en bij een vierde of vijfde zwangerschap is de kans op een tweeling groter dan bij een eerste of tweede zwangerschap. De nieuwe tweelingdatabase biedt mogelijkheden tot verder onderzoek naar de oorzaken van de gevonden verschillen. / Anja van Kessel

Op zoek naar de gebruiksaanwijzing van genen

Met een ongekend hoge EU-subsidie van 30 miljoen euro gaat op 1 oktober het onderzoeksproject BLUEPRINT van start over het Humane genoom. Onder aanvoering van moleculair bioloog Henk Stunnenberg, hoogleraar aan de Radboud Universiteit, gaan 41 onderzoeksinstellingen en bedrijven in Europa samenwerken om de gebruiksaanwijzing bij onze genen te leren kennen.

nucleosomeIn ons genetische materiaal, het DNA, is de erfelijke code vastgelegd. Het epigenoom geeft instructies over het aflezen van DNA: waar moeten welke genen afgelezen worden en waar niet en hoeveel dan? Zo ontstaan er in ons lichaam allemaal verschillende cellen op basis van het zelfde erfelijk materiaal.

Medicijnen
Afleesfouten liggen ten grondslag aan veel ziekten, zoals kanker en diabetes. Omdat veranderingen in het epigenoom in principe te behandelen zijn met medicijnen, is gedetailleerde kennis van de epigenetische processen belangrijk voor de behandeling en preventie van die ziektes.
BLUEPRINT zal zich in eerste instantie richten op het epigenoom van bloedcellen – gezonde en zieke. ‘We willen er honderd bepalen,’ zegt Henk Stunnenberg. ‘Een enorme klus, want het epigenoom is nog veel groter dan het genoom.’

Wereldwijd
Patricia Reilly, lid van het kabinet van de EU-commissaris van wetenschap zal maandagochtend 3 oktober het project officieel openen op de startconferentie in het Trippenhuis (KNAW) in Amsterdam. Daar zijn niet alleen de Europese partners aanwezig maar ook vertegenwoordigers van IHEC (International Human Epigenome Consortium), het wereldwijde initiatief om het humane epigenoom te bepalen. BLUEPRINT maakt deel uit van dat wereldconsortium. Het budget van IHEC is 300-350 miljoen euro. ‘We hebben ook Chinese wetenschappers uitgenodigd om naar Amsterdam te komen,’ zegt Marion Bussemakers, projectmanager van BLUEPRINT. ‘Zij hebben de grootste sequencingfabriek [waar men de volgorde van de (epi) genetische code bepaalt, red.] en het zou heel goed zijn als zij zich willen aansluiten bij het project.’ IHEC hoopt duizend epigenomen te bepalen en via databases toegankelijk te maken. / Iris Roggema

 

Lees ook Nature News & Views over het project.

Afbeelding: Kristalstructuur van een nucleosoom: de erfelijke code ligt ontoegankelijk in een opgerold chromosoom. Moleculaire ‘vlaggetjes’ op het DNA geven signalen om het chromosoom uit te rollen en af te lezen. Dit is een voorbeeld van epigenetische informatie.

Klik hier voor eerdere berichten over dit onderwerp 

Ook in Nijmegen meer selectie aan de poort

Het staat te boek als een paardenmiddel, maar het kan niet anders: selecteren aan de poort. Gisteravond bogen deskundigen zich in Lux over manieren om dit zo goed mogelijk te doen. Met motivatiegesprekken kom je niet ver, zei psycholoog Gert Keen van de Groningse universiteit.’Dan kun je nog beter met een dobbelsteen gooien.’

dobbelsteenAls je teveel studenten in huis dreigt te krijgen, wat dan te doen? LSVb-voorzitter Pascal ten Have zei gisteren in Lux voorstander te zijn van een goed entreegesprek.  De keuze om al dan niet te gaan studeren blijft dan bij de student. De Nijmeegse rector Bas Kortmann onderstreepte deze strategie. Op dit moment worden in Nijmegen al voor alle opleidingen ‘risicostudenten’ uitgenodigd voor een gesprek. Je behoort tot de groep als je bijvoorbeeld nog nooit een voorlichtingsactiviteit hebt bijgewoond. ‘Het helpt voor het studiesucces als studenten goed geïnformeerd aan de studie beginnen’, aldus Kortmann.

Bij opleidingen die sterk in trek zijn, helpt het gesprek niet meer. Waar een te groot aantal studenten dreigt, kiest ook de Nijmeegse universiteit voor selectie aan de poort. Nu al geldt voor vier studies in Nijmegen een numerus fixus: geneeskunde, biomedische wetenschappen, tandheelkunde en psychologie. In september volgend jaar voegt ook bedrijfskunde zich in het rijtje, waar een plafond wordt gelegd bij 300 studenten. De rector noemde een bovengrens om twee redenen handig: de opleiding wordt niet te groot (‘we streven immers naar kleinschalig onderwijs’) en selectie damt al te grote schommelingen in.  

In de overigens matig bezochte eerste editie van Lux Live lag de vraag op tafel welke manier van selecteren de beste is. Die vraag is actueel omdat steeds meer opleidingen ervoor kiezen zelf de hand te nemen in de selectie, om niet louter te koersen op de landelijk geregelde loting zoals die bij numerus fixus geldt. Zo kiezen in Nijmegen de opleidingen tandheelkunde en geneeskunde voor  de helft van de plaatsen zélf welke studenten ze toelaten. Deze zogeheten ‘decentrale selectie‘ gaat vanaf volgend jaar ook gelden voor de opleiding psychologie. Hoe precies ze daar de studenten gaan zeven, is op dit moment onderwerp van studie. Zo goed als zeker zal een cognitieve toets deel uitmaken van de procedure.

De Groningse psycholoog Gert Keen ziet weinig in selectiemethodes, en als het dan toch moet is er volgens hem maar één goede voorspeller van studiesucces: het eindexamencijfer. Iets als een motivatiegesprek werkt niet. ‘Het vergt geweldig veel inspanning voor de instelling, en het voorspelt weinig. Je kunt dan nog beter selecteren met een dobbelsteen.’ Kortmann wees erop dat decentraal selecteren veel meer behelst dan een motivatiegesprek. Hij noemde na afloop van het debat als voorbeeld een geschiktheidtest die bij tandheelkunde wordt ingezet, om de fijne motoriek te meten.

Selecteren op basis van vooraf opgegeven criteria is hoe dan ook prettiger voor studenten, aldus Bas Kortmann. ‘Studenten accepteren een afwijzing dan beter dan wanneer ze louter worden afgewezen op basis van een loting. Loten wordt als onbillijk ervaren.’ Op selectiecriteria kun je als aankomende student nog invloed uitoefenen, onderstreepte Kortmann. ‘Als je weet dat een schoolcijfer meetelt in de selectie, kun je harder gaan werken.’/ Paul van den Broek

Vernieuwing campus: groener of grijzer?

De campus moet groener worden. Dat is de strekking van de presentatie die de Radboud Universiteit vanavond gaat geven aan de gemeenteraad. Met de campus van Harvard als voorbeeld moeten er meer open ruimtes komen, verbonden door een netwerk van paden, zodat het terrein een meer ‘parkachtig karakter’ krijgt. Niet iedereen is overtuigd.

GrotiusgebouwNieuw bestemmingsplan

Ten eerste moet er voor realisatie van de plannen een nieuw bestemmingsplan van de gemeente komen. Michel ter Berg, adjunct-directeur van het Universitair Vastgoedbedrijf: ‘Ons doel vanavond is om een opening te vinden voor een bestemmingsplanherziening voor de nieuwbouw van Sociale Wetenschappen (SW). De plannen voor de nieuwbouw ná het Grotiusgebouw (nieuwe gebouw van de rechtenfaculteit - red.) passen namelijk niet volledig in het huidige bestemmingsplan.’

Groener?

Wat zijn die plannen? Om de campus tot de parkachtige, open, omgeving te vormen die de universiteit voor ogen staat, worden op de lange termijn de Thomas van Aquinostraat (TvA) en een deel van het  Spinozagebouw gesloopt. Ook moet een stukje aan de rand van het bos aan de Houtlaan gekapt worden om plaats te maken voor de nieuwbouw van SW. Dat gekapte stukje bos is nodig om de campus op termijn juist groener te maken, aldus Ter Berg. ‘Met het huidige bestemmingsplan zit het gebied als het ware op slot, terwijl we juist meer flexibiliteit nodig hebben. Groen is de grote winnaar van deze plannen. Bebouwing wordt niet uitgebreid maar vervangen. Het groen zal minder gefragmenteerd zijn en aantrekkelijker voor de gebruikers van de campus en de omgeving. Maar liefs 20.000 vierkante meter van wat nu verhard is gaat uiteindelijk vergroenen.’

Of grijzer?

Het Platform voor een Groene Campus Heyendaal, bestaande uit verschillende milieuorganisaties, wijkraden en individuele burgers is kritisch. Secretaris Alex de Meijer legt uit waarom: ‘We zijn niet overtuigd van de noodzaak om in het bos te gaan bouwen. De groene tussenruimten in de plannen van de universiteit kunnen wel heel groen worden getekend, maar wat komt daarvan in de praktijk terecht? Wat nu als het bos gekapt is, de nieuwbouw gebouwd, en het geld blijkt op? Dan blijven de oude gebouwen staan en wordt de campus grijzer in plaats van groener. ‘ Ook van de noodzaak tot slopen is het Platform niet overtuigd: ‘TvA en het Spinozagebouw zijn niet lang geleden gebouwd, en waren toen moderne ontwerpen. Dat slopen wijst niet bepaald op duurzaam gebruik van de gebouwen.’ /Sjoerd Huismans

Introductie twee dagen korter

De introductie wordt vanaf komend jaar met twee dagen ingekort. Dat betekent dat de aankomende eerstejaars vanaf 2012 in acht dagen de stad, de universiteit en hun medestudenten moeten leren kennen. Waarom is hiertoe besloten? Jolanda van den Broek, hoofd van de afdeling Voorlichting: ‘Een stijgend aantal deelnemers geeft aan dat het te lang duurt.’

Introductie twee dagen korterVermoeiend

Van den Broek vervolgt: ‘Ook mensen die zeggen dat ze een heerlijke introductie hebben gehad, geven aan dat tien dagen lang te vermoeiend is.’ Het programma is komend jaar dus twee dagen korter: van zondag 19 augustus tot en met zondag 26 augustus 2012. De eerste zondag blijft behouden. ‘Deelnemers geven aan dat ze dat wel een fijne dag vinden. Die houden we daarom zoals hij is. Dus eerst schrijven studenten zich in en aansluitend maken ze kennis met hun mentorgroep. Maandag is dan de eerste ‘echte’ dag.’

Slotfeest geschrapt

Wat gaat er nog meer veranderen? Van den Broek: ‘Het enige dat echt gaat vervallen is het slotfeest.’ Hoe erg is dat? ‘Het slotfeest is eigenlijk het onderdeel dat het minst gemist zal worden, zo bleek uit gesprekken met verschillende partijen.’ Vinden studenten het slotfeest dan niet leuk meer? ‘Het is een jaar of tien geleden voor het eerst georganiseerd. Toen was het echt iets nieuws omdat het zo groot is. Nu is het, met alle festivals en grote feesten die al georganiseerd worden, niet zo bijzonder meer.’

Balans

Moet de introductie serieuzer worden en ligt de nadruk teveel op uitgaan in plaats van studeren? ‘Het gaat om de balans tussen de opleidingsprogramma’s en de algemene kennismaking met de universiteit en de stad’, verduidelijkt Van den Broek. ‘Die balans was al goed, maar die willen we ook in acht dagen behouden.’ De sportdag wordt goed gewaardeerd en blijft dus onderdeel van de intro. ‘Wel wordt deze voortaan in twee dagen georganiseerd in plaats van drie.’ /Sjoerd Huismans

Slavoj Žižek te gast op 27 november 2011

De flamboyante en invloedrijke filosoof Slavoj Žižek is op zondag 27 november 2011 exclusief te gast bij het Soeterbeeck Programma van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Žižek komt naar Nederland op uitnodiging van Uitgeverij Boom naar aanleiding van de Nederlandse vertaling van zijn boek First as Tragedy, then as Farce

Žižek wordt ook wel ‘De Elvis van de cultuurtheorie’ genoemd en is een van de invloedrijkste levende filosofen. Hij is vooral bekend om zijn flamboyante stijl van redeneren en om zijn cultuurkritiek, waarmee hij regelmatig het publieke debat opzoekt.

Inschrijven

Meer informatie