Roeland Nolte, emeritus-hoogleraar organische chemie, krijgt 1,6 miljoen euro om vijf jaar lang onderzoek te doen naar een moleculair machientje dat achter elkaar reacties kan uitvoeren op een lang molecuul. Geïnspireerd op hoe dat gaat bij DNA.

Nolte ging vorig jaar met pensioen, maar voor het European Research Council (ERC), dat de subsidie toekende, is dat geen bezwaar. Zolang de wetenschapper maar komt met uitmuntende en vernieuwende ideeën. Zoals chemicus Roeland Nolte. Hij kreeg een 9,2 voor zijn voorstel.
‘Het voelde als een soort examen, waarvoor ik nu geslaagd ben. En gelukkig met een goed cijfer. Er zijn in Nederland, heb ik net gehoord, drie grants toegekend, een in Leiden, een in Utrecht en een in Nijmegen dus. Totaal waren er 2284 aanvragen.’

Chemisch na-apen
Het project omvat de ontwikkeling van moleculen die langs een polymere draad glijden en dan veranderingen in deze draad aanbrengen, een nieuw type katalysator dus, gemodelleerd naar de natuur. Processieve katalyse noemt Nolte dat – en het is een nog vrijwel onontgonnen gebied in de chemie.
‘Bij het verdubbelen van DNA voor de celdeling wordt chemische informatie van de ene streng op de andere overgebracht. Dat hopen we na te kunnen doen. Het molecuul dat hiervoor zorgt, blijft vastzitten op de DNA-streng door een soort c-vormig haakje. Ook dat hopen we chemisch te kunnen evenaren. Verder willen we een moleculaire Turingmachine maken (zie figuur), waarbij het enzym aan het begin van het polymeer opdracht krijgt om bepaalde reacties te gaan uitvoeren.’

 Figuur links: een Turing machine. Dit is een theoretische machine, bestaande uit een band en een schrijfkop, waarmee de logica van een computer kan worden gesimuleerd. Het is bedacht door de beroemde wiskundige Alan Turing (1912-1954) en vormt de basis van elke computer. Figuur rechts: moleculaire machine van Nolte.

Doorborduren
Dit ERC-project borduurt verder op succesvolle projecten van Noltes groep in het verleden. Zo publiceerden ze in 2008 in Science over hoe zo’n lange polymeer de weg naar binnen vindt door zo’n ringvormig molecuul. Noltes wetenschappelijke werk telt 600 artikelen, die 16.000 keer geciteerd werden. Hij begeleidde tachtig promovendi, van wie er twaalf zelf hoogleraar werden. / Iris Roggema

Vandaag is de deadline om je kamer op te geven voor Stukafest. Op woensdag 1 februari is het Stukafest terug in Nijmegen, en Cultuur op de Campus zoekt voor die avond studentenkamerpodia.

Is jouw kamer of keuken minimaal 18m2 en gelegen in of nabij het centrum? Wil jij vanuit je eigen luie stoel genieten van live muziek, cabaret, kleinkunst of film? Mail ons je naam, adres, telefoonnummer en de grootte van je kamer. We zijn ook op zoek naar enthousiaste vrijwilligers die op 1 februari ‘s avonds willen helpen. Lijkt dit je leuk? Mail ons!

Info en aanmelden (t/m uiterlijk 31 oktober): cultuuropdecampus@gmail.com, of kom even langs op kantoor (Gymnasion, kamer -1.320)!

Nederlanders verschillen radicaal van mening over welke straffen moeten worden gegeven voor misdrijven. Dat blijkt uit onderzoek van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR, Amsterdam) en de Radboud Universiteit Nijmegen. In opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie is onderzocht hoe de Nederlandse bevolking misdrijven wenst te straffen. Een representatieve groep van ruim duizend Nederlanders is gevraagd op de stoel van de rechter te gaan zitten. Zij moesten een oordeel vellen over de strafzwaarte en de strafvorm bij relatief veel voorkomende delicten.
Een aantal conclusies uit het onderzoek:

• De Nederlandse bevolking is het niet eens over hoe zwaar moet worden gestraft. Voor een kwart van de bevolking zou bijvoorbeeld drie dagen gevangenisstraf zwaar genoeg zijn als het om een eenvoudige winkeldief gaat. Voor een even grote groep moet de gevangenisstraf hier echter minimaal twee maanden zijn.
• Er is geen consensus onder de Nederlandse bevolking over welke straffen passend zijn voor specifieke delicten. Waar sommige burgers in bepaalde gevallen een werkstraf het meest passend vinden, zouden andere burgers veel liever een gevangenisstraf opgelegd zien. Weer andere burgers geven de voorkeur aan een geldboete.
• Van de drie hoofdstraffen (gevangenisstraf, werkstraf, geldboete) is het de werkstraf die vaak de meeste steun krijgt. Dat geldt zowel voor vermogens- als geweldsdelicten. In het onderzoek werd een deel van de respondenten geïnformeerd over het feit dat gestraften minder vaak opnieuw in de fout gaan na werkstraf dan na gevangenisstraf. Bij deze groep zagen de onderzoekers dat de steun voor de werkstraf groter werd. Daaruit kan worden geconcludeerd dat het draagvlak voor werkstraf vergroot kan worden als de bevolking verteld wordt dat na een gevangenisstraf daders twee keer zo vaak opnieuw de fout in gaan als na een werkstraf.
• De bevolking staat achter de hogere strafeisen voor verdachten van geweldsdelicten waarbij een beroepsbeoefenaar (bijv. ambulancebroeder) het slachtoffer werd.
• Een dader die hetzelfde delict eerder heeft gepleegd verdient volgens de Nederlandse bevolking een nog strengere straf dan een recidivist die verschillende delicten heeft gepleegd.
• De gevangenisstraf geniet de meeste steun onder aanhangers van de VVD en de PVV. De voorkeur voor de werkstraf is het grootst onder aanhangers van GroenLinks en het kleinst onder de achterban van de PVV.

Is het Nederlands strafrechtklimaat te mild? Stel je deze vraag aan Nederlandse burgers dan luidt het antwoord in 75 procent van de gevallen: JA.
Laat je burgers echter zelf op de stoel van de rechter plaatsnemen, dan zijn zij het allerminst eens over wat de juiste straf zou zijn. ‘Het’ draagvlak bestaat daarmee niet. Het is ook een misvatting dat in Nederland geen steun zou zijn voor de werkstraf. In het rapport De burger als rechter wordt onderzocht hoe de Nederlandse bevolking wenst te straffen en hoe de oordelen van burgers als rechter tot stand komen.

Ruiter, S., Tolsma, J., Hoon, M. de., Elffers, H., & Laan, P. van der. (2011). De burger als rechter. Een onderzoek naar geprefereerde sancties voor misdrijven in Nederland. Den Haag: Boom Lemma uitgevers. Publicatiedatum: 15 november, op aanvraag beschikbaar.

De tweedaagse cursus Van Suetbeeck naar Soeterbeeck die tijdens de herfstvakantie plaats zou hebben werd vanwege een gebrek aan belangstelling afgelast. De redactie greep wel van de kans om de middeleeuwse boekcollectie, historisch erfgoed, ontsloten te krijgen.

Een reeks kleine, met het perkament van een ander boek gekafte liturgiebundels. Een groot, zwaar boek met een leren omslag, met daarop beslagen vervaarlijke metalen pinnetjes, zodat het op de kansel gelegd kan worden zonder dat het leer wordt beschadigd. En een aantal boekwerken waar geen kaft meer om zit, de pagina’s bij elkaar gehouden door een touwtje.

Erfgoed
Het is zomaar een greep uit de ruwweg vijfhonderd boeken tellende collectie, in 1997 door het sluitende klooster Soeterbeeck aan de universiteit nagelaten. De collectie is de grootste in zijn soort in Nederland en vormt – zeker met de katholieke identiteit van de universiteit in het achterhoofd – een van de schatten van de Radboud Universiteit.

Hoewel de boeken in een kluis worden bewaard is het niet zo dat de collectie het daglicht nooit ziet. De collectie is een gewild studieobject, en speelt een voorname rol in zowel bachelor- als masteronderwijs. Ondanks dat is het wel bijzonder als – zoals de bedoeling was van de cursus – een groot deel van de collectie aan een groot publiek wordt getoond, voorzien van uitleg en commentaar door hoogleraar oudere Nederlandse letterkunde Johan Oosterman en Soeterbeeck-expert Hans Kienhorst.

Afgelast
Daarom is het jammer dat de cursus vanwege een gebrek aan belangstelling afgelast moest worden. Hoe kon dat zo lopen? ‘We gaan het nog wel een keer doen zoals we het nu hadden gepland’, antwoordt Johan Oosterman desgevraagd. ‘We hebben te weinig rekening gehouden met de herfstvakantie, veel mensen gaven aan daarom niet te kunnen komen.’

Hoe dat misverstand heeft kunnen ontstaan lijkt verklaarbaar. Uit de wijze waarop hij de boeken hanteert, de eigenaardigheden aanwijst – met een pen doorkraste of zelfs met ander papier beplakte passages, te zien op de foto – rijst het beeld dat Oosterman zichzelf geen betere vakantiebesteding had kunnen voorstellen.

Waardevolle collectie
Oosterman: ‘Het is zo’n waardevolle collectie, met zoveel interessante facetten. Omdat het klooster relatief arm was, waren ze spaarzaam. Waar andere kloosters boeken wellicht gewoon weggooiden als er nieuwe bundels verschenen, zijn ze hier hersteld en zijn kleine verschillen tussen oude en nieuwe bundels aangepast. Daardoor is terug te zien hoe de collectie zich heeft ontwikkeld, en bijna continu is veranderd.’

Donderdag 3 november organiseert het Soeterbeeckprogramma een lezing, rondleiding en concert in het klooster Soeterbeeck te Ravestein. Meer informatie is hier te vinden.

Hersenonderzoeker en bestuurskundige Shanti Ganesh van het Behavioural Science Institute en het Donders Institute van de Radboud Universiteit won deze week de Creatieve Geest Prijs 2011, een prijs van de Universiteit van Amsterdam geïnitieerd door de Freek & Hella de Jonge Stichting. Met de prijs van 10.000 euro kan ze haar onderzoekvoorstel over de speelsheid bij creativiteit verder uitwerken. Ze wordt daarbij ondersteund vanuit het UvA-onderzoekszwaartepunt Brain and Cognitive Sciences.

Shanti Ganesh doet momenteel aan de Radboud Universiteit onderzoek naar de invloed van online gamen op iemands zelfbeeld. Ze legt de laatste hand aan het manuscript en verwacht volgend jaar op het onderzoek te promoveren. Ganesh: ‘Collega’s van mij doen gedragsonderzoek naar creativiteit. Ik liep al een tijdje rond met ideeën over hoe ik zelf als neurowetenschapper creativiteit zou willen onderzoeken. De aankondiging van de prijsvraag kwam dan ook als geroepen. Ik heb meteen gereageerd en had het voorstel al twee weken voor de deadline ingestuurd.’
Ze is blij met de prijs èn met de prijsvraag zelf: ‘Juist omdat het een prijsvraag was, had ik het idee dat ik helemaal los kon gaan. Excelleren zonder compromis. Als het gewoon een vacature was geweest had ik niet gereageerd. Juist het competitieve element maakte het een leuke afleiding van mijn dagelijks werk! Ik deed gewoon mee voor de lol!’

De speelsheid van creativiteit
In haar onderzoeksvoorstel ‘Can creativity survive a switch of domains? gaat het om het brein van de creatieve geest. Ganesh: ‘Er is een groeiende behoefte aan creativiteit, verbeeldingskracht en innovatie om de steeds complexer wordende problemen in de wereld het hoofd te bieden. Het is dus belangrijk om creativiteit te bevorderen. Maar voordat je dat kunt doen is het belangrijk te weten wat creativiteit precies is. Speelsheid en creatief aanpassingsvermogen vormen daarbij sleutelbegrippen. Ze maken het mogelijk om conventies te doorbreken en relaties tussen concepten los te laten.’

Missing links
In één experimenteel design wil ze drie missing links in creativiteitsonderzoek op de kaart zetten. Ten eerste, de rol van speelsheid tijdens creatieve processen, daarover wordt in de huidige wetenschappelijke literatuur over creativiteit niet gerept. Als tweede het creatief aanpassingsvermogen. Kun je creatief talent uit een bepaald domein aanwenden voor creatief functioneren in een ander gebied? Is popdiva Madonna bijvoorbeeld ook een bovengemiddeld goede filmregisseuse? Ganesh: ‘Huidig creativiteitsonderzoek vindt vaak binnen één domein plaats, maar in een steeds veranderende omgeving kan creatief aanpassingsvermogen heel functioneel zijn. Hier weten we nog niets over’.
Ten slotte gaat ze op zoek naar de neurobiologische basis van creativiteit. ‘Je zou verwachten dat speelse mensen minder last hebben van cognitieve controle en makkelijker vrij kunnen associëren. Dit zou je terug moeten zien in het brein. Met haar vernieuwend onderzoek verwacht Ganesh meer inzicht te krijgen in hoe creatieve geesten werken en daarmee een bijdrage te leveren aan de bevordering van creativiteit.

Over de prijs
Met het instellen van de Creatieve Geest Prijs willen Freek en Hella de Jonge onderzoek stimuleren naar creativiteit en de hersenactiviteiten die daarbij een rol spelen, zoals het waarnemend vermogen van schilders, het ruimtelijk inzicht van architecten en het associatieve talent van cabaretiers. /Bets Berntsen

Tineke Strik, universitair docent migratierecht en lid van de Eerste Kamer namens Groenlinks, promoveert vrijdag op onderzoek naar de wisselwerking tussen het nationale en Europese migratie- en asielbeleid.

Dinsdag had ze nog een pittige bijeenkomst in de Eerste Kamer, waar de algemene beschouwingen plaats hadden. ‘Ik vond het eigenlijk wel lekker, zo’n dagje in een andere wereld, even niet bezig met de voorbereiding van de verdediging.’

Het onderzoek
In het promotieonderzoek wordt de vraag beantwoord hoe de Europese gezinsherenigingsrichtlijn en de richtlijn voor asielprocedures tot stand zijn gekomen, en hoe deze vervolgens door Nederland en Duitsland in nationale wetgeving zijn omgezet. Het onderzoek bestaat uit twee delen. Allereerst voerde Strik een documentatieonderzoek uit, vervolgens hield ze een reeks uitgebreide interviews met ambtenaren, politici en leden van de Nederlandse permanente vertegenwoordiging in Brussel. Dat heeft een boekwerk opgeleverd waarin duidelijk wordt hoe de verschillende actoren zich hebben opgesteld bij de totstandkoming van de richtlijn en nationale wetgeving.

Harmonisatie
Hoewel de verschillende landen binnen de Unie zeggen te streven naar harmonisatie van de migratieregels, betekent het in de praktijk dat ze graag de anderen hun wetgeving opleggen. ‘Ook proberen de individuele landen – over de hele linie – hun beleidsvrijheid te behouden. Deze twee doelstellingen staan op gespannen voet met elkaar, en dat levert uiteindelijk  een slechte richtlijn op, die vervolgens in nationale wetgeving vrij wordt geïnterpreteerd.’                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Nederland vs. Duitsland
De verschillen tussen Nederland en Duitsland? In Nederland is de politieke wens leidend. Strik: ‘Er was in het regeerakkoord al een passage opgenomen, waarin verschil werd gemaakt tussen gezinshereniging en gezinsvorming. Voor gezinsvormers wilde het kabinet Balkenende II een leeftijdsgrens van 21 jaar voor de partners, en een hogere inkomenseis.’ Vervolgens is de richtlijn vrij snel geïmplementeerd, waarbij in feite het regeerakkoord werd uitgevoerd. Wellicht te snel, gezien het feit dat de inkomenseis naar beneden bijgesteld diende te worden na een uitspraak van het Europese Hof van Justitie, in feite een tik op de politieke vingers.

‘De Duitse ambtenaren, politici en juristen redeneren veel meer vanuit de Duitse Grondwet, discussiëren ook vanuit dat oogpunt. En het proces duurt daar langer. Er werken meerdere departementen samen, de coalitiepartijen worden bij het opstellen van het voorstel betrokken, dan komt er een aan alle kanten dichtgetimmerd wetsvoorstel waarin je duidelijk ziet welke coalitiepartner waar zijn zin heeft gekregen.’

Fuik
Strik is pessimistisch over het slagen van Europese harmonisatie van asiel- en migratiewetgeving. ‘Toch is de tijd dat lidstaten deze richtlijn naar hun eigen hand konden zetten wel voorbij. Het Hof van Justitie bepaalt de uitleg van de richtlijnen en rechters weten de weg naar Luxemburg steeds beter te vinden. De tweede fase van harmonisering is gestart en Nederland is toch een beetje de fuik ingezwommen. Het kabinet Rutte zal  voor de meeste van zijn wijzigingsvoorstellen voor de richtlijnen in Brussel niet de handen op elkaar krijgen. De huidige Nederlandse koers met betrekking tot migratiewetgeving is vooral voor de bühne, want als puntje bij paaltje komt is de acceptatie van Europese wetgeving niet te voorkomen.’ / Foto & tekst: Mark Merks